گندم یکی از رایج ترین دانه های غلات در جهان است و از گونه های اصلی می توان از گندم نان یا گندم معمولی نام برد .آرد سفید و گندم سبوس دار عناصر اصلی در محصولات پخته شده مانند نان است. سایر غذاهای مبتنی بر گندم شامل ماکارونی ، نودل ، سمولینا ، بلغور هستند.
گندم بسیار بحث برانگیز است زیرا حاوی پروتئینی به نام گلوتن است که می تواند یک واکنش ایمنی مضر را در افراد مستعد ایجاد کند.گندم سبوس دار می تواند منبع غنی از آنتی اکسیدان ها ، ویتامین ها ، مواد معدنی و فیبر باشد.ه
به پوسته گندم، جو یا برنج، سبوس میگویند که سرشار از ویتامین B، ویتامین E، پانتوتنیک اسید، آهن، منیزیم، فسفرِ پتاسیم، روی، مس، منگنز و سلنیوم است؛ و بههمین دلیل ارزش غذایی بسیار بالایی دارد. متاسفانه در ایران استفاده از آرد سفید « بدون سبوس » در پخت نان رایجتر بوده و طرفداران بیشتری نیز دارد.
خواص فوق العاده سبوس گندم
خواص درمانی
آب دمکرده آن را بنوشید. نرمکننده و خنککننده است، برای رفع سرفه و زکام مفید است و حرارت تب را کاهش میدهد.
اگر آب دمکرده آن را با عسل بخورید. کمی ملین است و به برطرف شدن یبوستهای ناشی از نارسایی کبد و دفع سنگهای صفراوی دفع کمک میکند.
آن را همراه با چای دم کنید و بنوشید. برای افزایش ترشح عروق و در موارد مؤثر خواهد بود.
آن را بکوبید و با شراب خمیر کرده و ضماد نمایید. زخمهای چرکی را باز میکند.
آن را گرم کنید، داخل پارچهای بریزید و روی عضو دردناک از روماتیسم، درد مفاصل و درد پهلو گذاشته و دایم گرم کنید. دردها را تسکین میدهد.
اگر بالشی را از سبوس پر کنید و زیر سر اطفال بگذارید، به درمان آبله کمک خواهد کرد.
سبوس گندم دیرهضم است؛ در نتیجه در صورت وجود زخم یا حالت سرطانی در دستگاه هاضمه، خونروی از روده یا در اشخاص مبتلا به ازدیاد اسید معده نباید مصرف شود. مصرف زیاد آن ممکن است اسهال ایجاد کند
جوانه گندم
طرز تهیه : گندم را یک شب در آب بخیسانید، سپس در پارچهای نخی بپیچید، ظرفی زیر آن قرار داده و در سایه و محلی خنک قرار دهید و مرتبا آن را نمناک نگه دارید تا ریشه کند و جوانه بزند و قبل از سبز شدن آنها را از هم باز کنید و در آفتاب پهن کرده و بخشکانید.
موهایی نرم و درخشان با این روغن طبیعی و در دسترس
خواص درمانی
هر روز کوبیده آن را با شیر مخلوط کنید و بخورید. مقوی است وبرای سلامت چشم مفید است.
برای نوزادان، از چهارماهگی به بالا آن را نرم بسابید و با آب انگور مخلوط کرده و به نوزاد بدهید.شتراک بگذارید
گندم عمدتاً از کربوهیدرات تشکیل شده اما دارای پروتئین متوسطی است.
در اینجا حقایق تغذیه ای برای 3.5 اونس (100 گرم) آرد گندم سبوس دار
کالری: 340
آب: 11٪
پروتئین: 13.2 گرم
کربوهیدرات: 72 گرم
شکر: 0.4 گرم
فیبر: 10.7 گرم
چربی: 2.5 گرم
مانند همه دانه های غلات ، گندم عمدتا از کربوهیدرات تشکیل شده است .
نشاسته کربوهیدرات غالب در بالای گیاه است و بیش از 90٪ از کل محتوای کربوهیدرات موجود در گندم را تشکیل می دهد
اثرات سلامتی نشاسته عمدتاً به هضم آن بستگی دارد ، که این امر تأثیر آن بر میزان قند خون را تعیین می کند.
قابلیت هضم زیاد ممکن است بعد از وعده غذایی باعث ایجاد سنبله ناسالم در قند خون شود و اثرات مضر برای سلامتی بخصوص برای مبتلایان به دیابت به همراه داشته باشد.
مشابه برنج و سیب زمینی سفید ، گندم های سفید و سبوس دار از نظر شاخص گلیسمی (GI) بسیار بالا هستند و آنها را برای افراد دیابتی مناسب نمی دانند
از طرف دیگر ، بعضی از محصولات گندم فرآوری شده - مانند ماکارونی - با کارآیی کمتری هضم می شوند و بنابراین میزان قند خون را به همان اندازه بالا نمی برند
فیبر
گندم کامل از نظر فیبر سرشار است - اما گندم تصفیه شده تقریباً هیچ کدام را ندارد.میزان فیبر گندمهای غلات کامل 15-15٪ وزن خشک است
علاوه بر این ، گندم حاوی مقادیر کمی از الیاف محلول یا فروکتان است که ممکن است باعث بروز علائم گوارشی در مبتلایان به سندرم روده تحریک پذیر شود
با این حال ، به طور کلی ، سبوس گندم ممکن است اثرات مفیدی بر سلامت روده داشته باشد.
پروتئین ها 7-22٪ از وزن خشک گندم را تشکیل می دهند
ویتامین ها و مواد معدنی
گندم کامل منبع خوبی از چندین ویتامین و مواد معدنی است.
همانند اکثر غلات غلات ، مقدار مواد معدنی بستگی به خاکی دارد که در آن رشد می کند.
سلنیوم این عنصر ردیابی عملکردهای اساسی مختلفی در بدن شما دارد. میزان سلنیوم گندم به خاک بستگی دارد و در بعضی از مناطق از جمله چین بسیار کم است
منگنز منگنز ممکن است به مقدار زیاد در غلات سبوس دار ، حبوبات ، میوه و سبزیجات به مقدار زیاد از گندم کامل جذب شود
فسفر این ماده معدنی رژیم غذایی نقش اساسی در حفظ و رشد بافتهای بدن دارد.
فلز مس یک عنصر اساسی برای اثبات ، مس در رژیم های غربی اغلب کم است. کمبود آن اثرات سوء بر سلامت قلب داشته باشد
فولات یکی از ویتامین های B ، فولات به اسید فولیک یا ویتامین B9 نیز معروف است. این امر به ویژه در دوران بارداری اهمیت دارد
بنابراین ، گندم سفید در مقایسه با گندم سبوس دار در بسیاری از ویتامین ها و مواد معدنی نسبتاً ضعیف است.
از آنجا که گندم بخش عمده ای از مصرف مواد غذایی افراد را تشکیل می دهد ، آرد به طور مرتب با ویتامین ها و مواد معدنی غنی می شود.
در حقیقت ، غنی سازی آرد گندم در بسیاری از کشورها الزامی است
آرد گندم غنی شده علاوه بر مواد مغذی فوق ممکن است منبع خوبی از آهن ، تیامین ، نیاسین ، کلسیم و ویتامین B6 باشد.
آب و هوای مناسب برای رشد گندم
شرایط ایدهآل برای رشد گندم ، آب و هوای خنک در دوره رشد رویشی ، آب و هوای معتدل در دوران تشکیل دانه و آب و هوای گرم و خشک در زمان برداشت محصول میباشد. بنابراین در مناطقی که زمستانهای سخت دارند، کشت گندم با مشکلاتی از قبیل سرمازدگی زمستانی مواجه میشود. البته باید بدانیم که گندم در برابر خشکی مقاومت چندانی ندارد و نمیتواند به مدت طولانی ، خشکی و کم آبی را تحمل نماید. اما قادر است خود را با شرایط خشک تا حدی تطبیق داده و با تشکیل یاختههای کوچکتر که در نهایت سبب تشکیل برگهای کوچک شده و در نتیجه روزنهها کوچکتر میشود، سطح تعریق را کاهش دهد و از اثرات سوء کم آبی تا حدی محفوظ بماند.
معمولا گندمها را به دو دسته کلی گندم بهاره و گندم پاییزه تقسیم بندی میکنند. این دو نوع علاوه بر آن که دانههایشان از نظر رنگ ، بافت ، شکل و ... باهم فرق دارد شرایط رشد و نمو آنها نیز باهم تفاوت میکند. این دو نوع گندم را در دو زمان مختلف در سال کشت مینمایند. دانه گندم ، دارای شیاری است که در طول دانه قرار میگیرد. عمق این شیار در گندمهای پاییزه زیاد و در گندمهای بهاره کم است. طرفین این شیار در گندمهای بهاره گرد و در گندمهای پاییزه گوشهدار میباشد.
در اوایل بهار کاشته میشود. پس از جوانه زدن ، گیاه جوان در بهار و اوایل تابستان رشد نموده و محصول آن را تا اواخر تابستان برداشت میکنند. گندم بهاره را معمولا در نواحیی کشت میکنند که گندم پاییزه نمیتواند در برابر سرمای سخت زمستانی آن مناطق ، مقاومت نماید. البته میزان محصولدهی گندم پاییزه از بهاره بیشتر است. معمولا پس از تهیه بذر و زمانی که دمای خاک به یک درجه سانتیگراد بالای صفر رسید، گندم بهاره را میکارند.
اگر شرایط آب و هوایی اجازه دهد میتوان گندم را زودتر هم کاشت تا دوره رشد آن طولانیتر شده و میزان محصول دهی آن بیشتر شود. گندم بهاره برای آن که به مرحله گلدهی برسد، باید به مدت طولانی در معرض هوای سرد قرار گیرد. اگر گندم پاییزه را در بهار بکارند، چون دوره سرما را پشت سر نمیگذارد، نمیتواند گل آذین خوبی تشکیل دهد.
این نوع گندم در نیم کره شمالی ، در فصل پاییز موقعی که دمای خاک از 13 درجه سانتیگراد کمتر باشد کشت می شود. ابتدا بذر گندم پاییزه جوانه میزند. سپس در فصل زمستان ، گیاه به صورت گیاه جوان کوچکی باقی میماند و با آغاز فصل بهار ، مجددا رشد و نمو خود را آغاز میکند. معمولا در یکی از ماههای خرداد ، تیر یا نهایتا مرداد ، دانه میرسد و آماده برداشت میشود. گندمهای پاییزه به نسبت گندمهای بهاره ریشههای عمیقتر و پرپشتتری دارند که تا 200 سانتیمتر در خاک نفوذ میکنند. این امر ناشی از آن است که گندمهای پاییزه فصل رشد طولانیتری دارند.
شرایط مناسب برای رشد گندم
خاک شنی و رسی عمیق با زهکشی خوب ، برای رشد گندم مناسب است. اصولا میزان عملکرد گندم در شرایط دیم (آبیاری با باران) ، در خاکهای ریز بافت بیشتر است. چون این قبیل خاکها قادرند آب را بهتر و به مدت طولانیتر در خود نگهدارند. اما در شرایط آبی (که کشاورز خود گیاه را آبیاری میکند) ، معمولا گندم زیاد تحت تأثیر بافت خاک خود قرار نمیگیرد. گندم هم مانند سایر گیاهان نمیتواند در خاک خشک جوانه بزند.
گندم بهاره به دلیل ذخیره شدن رطوبت زمستانی در خاک ، همواره رطوبت مورد نیاز خود را دارد. اما رطوبت خاک گندمهای پاییزه معمولا فرایند جوانهزنی را با مشکل مواجه مینماید. اگر برای جوانه زنی یا رشد اولیه جوانه خاک رطوبت کافی نداشته باشد بذرها ممکن است بپوسند یا در معرض صدمات ناشی از سرما قرار گیرند.
آفات و بیماریهای گیاه گندم
زنگ گندم را ، قارچی به نام Puccinia ایجاد میکند مهم ترین بیماری گندم به شمار میرود که شامل زنگ ساقه زنگ برگ ، زنگ خطی و زنگ نواری میشود. شرایط محیطی مساعد برای ایجاد این نوع آفت ، آب و هوای گرم تا گرم مرطوب میباشد. تشکیل حفرههای قرمز یا سیاه که حاوی اسپورهای تولید مثل در سطح ساقه ، برگ ، غلاف و ... از علائم این بیماری میباشند. این قارچها از کارآیی گیاه در مصرف آب میکاهند، بافتهای گیاه را تخریب میکنند و تعداد دانههای موجود در سنبله را مانند زمانی که گیاه به کمبود آب دچار شده، کاهش میدهند.
سیاهک گندم یکی از بیماریهای قارچی گندم است که میتواند به صورت سیاهک آشکار ، سیاهک برگ ، سیاهک پنهان معمولی ظاهر گردد. سیاهک پنهان ، مهمترین و رایجترین و در عین حال ، مخربترین نوع سیاهک است که خسارت زیادی مخصوصا به گندم پاییزه وارد میآورد.
بیماریهایی هستند که قارچها آنها را بوجود میآورند. این بیماریها هم خسارات زیادی را به محصول گندم وارد می کنند. در گذشته ، ضدعفونی نمودن بذر با ترکیبات جیوهای تا حدی از این بیماریها جلوگیری مینمود. اما امروزه اغلب از کاربامات و هگزا کلرو بنزن برای نابودی این بیماریها استفاده میکنند.
زمان برداشت گندم تحت تأثیر عواملی از جمله بارندگی ، رطوبت نسبی ، دمای هوا و همچنین رسیدن دانه قرار میگیرد. برداشت گندم در ایران از اوایل بهار (در مناطق گرمسیری) آغاز شده و تا اواخر تابستان (در مناطق سردسیری) ادامه دارد. امروزه در سراسر جهان از وسایل مکانیکی خاصی برای برداشت گندم استفاده مینمایند، ولی هنوز هم گندم به طریق سنتی که کند و پر هزینه است، برداشت میشود. در روش سنتی ، بوتههای گندم را از فاصله چند سانتی سطح خاک ، درو نموده و به صورت دستههای کوچک درمیآورند. سپس این دستهها را به خرمنگاه منتقل نموده و طی مراحل خاصی میکوبند. زمان صحیح برداشت گندم ، وقتی است که رطوبت دانه بین 14 تا 16 درصد باشد.
موارد مصرف گندم مواد مغذی آن
برخلاف سایر غلات ، گندم را میتوان از طرق مختلف از جمله در تهیه نان ، بیسکویت ، شیرینی ، کیک ، اسپاگتی ، ماکارونی و... مورد مصرف قرار داد. از گندم در صنایع کاغذ سازی، چسب سازی و همچنین در تهیه پودرهای لباسشویی هم استفاده میگردد. از سبوس و کاه آن نیز به عنوان خوراک دام استفاده میکنند. انواع مختلف گندم برای مصارف مختلف مورد استفاده قرار میگیرند. مثلا گندمهای نرم بهاره یا پاییزه برای مصرف در صنایع بیسکویت سازی ، شیرینیپزی و کیکپزی مناسبند. در حالی که از گندمهای سخت پاییزه و بهاره در نانوایی استفاده بیشتری دارند.
بیشتر ترکیبات گیاهی موجود در گندم در سبوس و جوانه غلیظ است که از گندم سفید تصفیه شده غایب هستند
بالاترین میزان آنتی اکسیدان ها در لایه آلوئورون ، یک جزء سبوس وجود دارد.
فواید درمانی گندم سبوس دار
در حالی که ممکن است گندم سفید برای سلامتی مفید نباشد ، ممکن است گندم کامل از دانه تأثیرات مثبتی داشته باشد - به ویژه هنگامی که جایگزین آرد سفید شود
گندم سبوس دار غنی از فیبر نامحلول است که در سبوس غلیظ است.مطالعات نشان می دهد كه اجزای سبوس گندم ممكن است بعنوان prebiotics عمل كند و برخی از باكتری های مفید موجود در روده شما را تغذیه كند با این حال ، بیشتر سبوس ها تقریباً بدون تغییر از سیستم گوارش شما عبور می کنند ،
همچنین سبوس گندم ممکن است مدت زمان لازم برای عبور مواد دستگاه هضم نشده را از طریق دستگاه گوارش شما کوتاه کند یک مطالعه نشان داد که سبوس می تواند خطر یبوست در کودکان را کاهش دهد با این وجود بسته به علت اصلی یبوست ، خوردن سبوس ممکن است همیشه مؤثر نباشد
سرطان روده بزرگ شایعترین نوع سرطان دستگاه گوارش است .
مصرف کل غلات از جمله گندم کامل - را به خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ مرتبط می سازد
گندم نه تنها یکی از رایج ترین غذاهای جهان بلکه یکی از جنجالی ترین آنها است. افرادی که تحمل گلوتن ندارند ، باید گندم را از رژیم غذایی خود به طور کامل حذف کنند.
با این حال ، مصرف متوسط گندم کامل غنی از فیبر ممکن است برای کسانی که تحمل آن را دارند سالم باشد ، زیرا ممکن است هضم را بهبود بخشد و به جلوگیری از سرطان روده بزرگ کمک کند.در نهایت ، اگر از نان ها ، کالاهای پخته شده و سایر محصولات گندم در حد اعتدال لذت می برید این دانه همه جا بعید است به سلامتی شما آسیب برساند.
ارتقاء سریع سایت در گوگل با ❌بک لینک قوی❌
مشاهده
وبلاگ گیاهان دارویی و طب سنتی
